Modern diyetlerin çok önemli bir yanılgısı var : Herkese öneriliyorlar! Oysa herkes aynı değil. Şeker çok ucuzladı, üstelik gıdalara lezzet veriyor ve koruyucu özelliği var. Bu nedenle özellikle hazır gıdalarda çok şeker ver ve bilerek bilmeyerek çok fazla yiyoruz.

Aynı şekilde buğday ürünleri, bol, ucuz, pratik. Onları da gereğinden çok fazla yiyoruz. Gereğinden fazla yediğimiz için de hastalanıyoruz. Bu gerçeği gören doktorlarımız da çıkıp "şeker yemeyin, ekmek buğday yemeyin" diyorlar. Haklılar ve işe yarıyor. Çünkü çok yaygın bir hata. Ama herkeste işe yaramıyor, çünkü herkesin hastalanma nedeni bu değil. İşte böyle özel durumlarda nokta atışı yapmak gerekiyor. Yani kişiye özel beslenme planı yapmak gerekiyor.

Ayurveda ve Geleneksel Çın Tıbbı ise bu yanılgıyı yapmıyorlar. Onlar kişinin mizacına göre ve hastalığına göre beslenmesi gerektiğini söylüyorlar. Böyle yapan bize cografi olarak yakın olan iki tıp sistemi daha var. Antik Yunan Tıbbı ve hem ondan hem Ayurveda'dan ilham alarak ortaya çıkmış olan Ahlat-ı Erbaa. Bu makalede biz Ayurveda'ya göz atacağız.

Ayurveda kelimesi Sanskritçe'dir ve yaşambilim demektir. Sıklıkla Hindistan'da ve Asya'nın o kısmında kullanılan ama elbette artık batıda da bilinen ve uygulanan bir tıp sistemidir. Bu makalede ayurvedanın tüm inceliklerini değil, sadece beslenme konusuna nasıl baktığını inceleyeceğiz.

Ayurveda'ya göre dünyamız :

Dünyamız 5 elementten oluşur. Toprak, hava, ateş, su ve boşluk.

1 - Toprak=Earth

Hava=Air

Ateş=Fire

Su=Water

Boşluk=Ether

Bu elementler, ikişer ikişer birleşerek insanları oluşturur.

Bugün elbette insan vücudunun organik yapısını, meydana getiren mineralleri, hücreleri vs çok daha ayrıntılı biliyoruz. Ancak, "bir dakika kardeşim, ben nasıl sadece ateş ve sudan yapılmış olabilirim, hani nerede ateş?" vs diye sorgulamadan önce farzedin ki yeni bir gezegendesiniz ve bu gezegen böyle. Bunların sembolik bilgiler olduğunu şimdiden kabullenin. Çok kısa sürede bunun beslenmenizde nasıl pratiğe döneceğini hep birlikte göreceğiz, şimdilik biraz sabır.

2 - Vata, ince yapılıdır, hava ve boşluktan oluşur.

Pita, atletiktir, su ve ateşten oluşur.

Kapa, iriyarıdır, su ve topraktan oluşur.

Birisi saf bir şekilde sadece vata, pita ya da kapa olmayabilir. Bunlardan biri daha baskın olmak üzere ikili tipler olabildiği gibi, üçünün eşit ağırlıkta olduğu tipler de olabilir.

Olasılıklar :

Vata

Pita

Kapa

Vata-Pita

Vata-Kapa

Pita-Kapa

Pita-Vata

Kapa-Vata

Kapa-Vita

Vata-Pita-Kapa

Farkın, hangi enerjinin baskın, hangi enerjinin ikincil sırada olarak o kişinin bedenine ve zihnine şekil verdiği olduğuna dikkat ediniz, koyu yazılan ve ilk sırada yazılan, baskın olandır.

Beden tipinizi nasıl bulacaksınız?

Sırf ince yapılısınız diye Vata mısınız, yoksa Vata baskın karakteriniz ama Vata-Pita veya Vata-Kapa olabilir misiniz? Elbette ciddi bir hastalık söz konusu olduğunda bir ayurveda uzmanına danışmalı, dil ve nabız testlerinden de geçmelisiniz. Ama genel olarak sağlığınız yerindeyse bazı test sorularına cevap vererek beden tipinizi kolayca bulabilirsiniz.

 


3 - 10 satır ve 3 sütundan oluşan bu testte hiç bir kutuyu boş bırakmayacaksınız.

Her satıra her rakamı bir kez kullanmak şartı ile 5, 3 ve 1 sayılarını (satır toplamı 9) yerleştireceksiniz. Bahsi geçen özellik sizde kuvvetli ise oraya 5 yazacaksınız, yoksa bile 1 yazacaksınız, biraz varsa 3 yazacaksınız.

Bütün kutuları doldurduktan sonra sütunları toplayın ve Vata, Pita ve Kapa için puanlarınızı ayrı ayrı bulun. (Sağlama: Üçünün toplamı 9x10=90 değilse bir yerde hata yaptınız, kontrol ediniz)

DİKKAT!

Bu test sizin şimdiki durumunuzla değil, yapınız ile ilgili olduğundan, soruları cevaplarken özellikle şimdi yaşlılık ve hastalıklar nedeniyle değişime uğradığınız halinizi değil, çocukluk ve bluğ çağı (en fazla ilk gençlik) hallerinizi hatırlayarak cevap veriniz.

Vata, Pita, Kapa puanlarından hangisi 4 ya da daha fazla puanla ile öne çıkıyorsa o sizin beden tipinizdir. İkisi arasında fark var ama bu fark 4 den az ise o zaman yukarıda bahsi geçen ikili beden tipiniz var ve büyük olan sayı baskın beden tipinizi gösteriyor. Her üçü de birbirine yakınsa o zaman Vata-Pita-Kapa üçlü beden tipiniz var.

Beden tipimizi bulduk, peki nasıl besleneceğiz?

Eğer sağlığınız yerindeyse, tek yapmanız gereken onu korumak. Onu korumak için de az önce keşfettiğiniz beden tipine uygun beslenmeniz yeterli.

Ama sağlık problemleriniz varsa, şimdi bir test daha çözmeli ve sorunun nerede olduğunu bulmalısınız.

Ayurvedik tedavide doktor, teşhis koymak için dilinizin ve nabzınızın durumunu inceler ve uygun gördüğü bitkisel karışımları hap ya da çay olarak önerir. Bu makalede konumuz bu değil. Sorununuz çok ciddi ise bu makalede paylaşılan bilgiler onu düzeltmeye yetmeyebilir. Bu uyarıyı yaptıktan sonra devam edelim.

Ayurvedanın bakış açısı çok basittir. Yanlış beslendiğiniz için veya başka sebeplerle sizde olabilecek değişiklikler (hastalıklarınız ne olursa olsun) Vata, Pita, veya Kapa enerjisini gereğinden fazla yükseltecektir. Sizin yapmanız gereken de bu fazla yükselen enerjiyi olması gereken seviyeye indirmekten ibaret. Bunu yapmak da çok kolay, o enerjiyi yükselten besinleri yemeyeceksiniz, düşüren besinleri yiyeceksiniz.

Enerji dengeniz kendi normallerine (yukarıda testle ölçtüğünüz beden tipinize orantılı) hale geri geldiğinde iyileşmiş olacaksınız. Bundan sonra yapmanız gereken, tedavi diyetini bırakıp esas yapınıza uygun diyete geçmek.

İşte bu noktada Ayurvedanın yiyecekleri nasıl sınıflandırdığını bilmemiz gerekiyor.

6 Lezzet

Ayurveda yiyecekleri lezzetine göre sınıflar:

  • Tatlı : Toprak ve Su elementinden oluşan gıdalar
  • Ekşi : Toprak ve Ateş elementinden oluşan gıdalar
  • Tuzlu : Ateş ve Su elementinden oluşan gıdalar
  • Keskin : Ateş ve Hava elementinden oluşan gıdalar
  • Acı : Hava ve Boşluk elementinden oluşan gıdalar
  • Buruk : Hava ve Toprak elementinden oluşan gıdalar

Ama sürprizlere hazır olun, nasıl ki, bildiğimiz vücudumuz ateş ve sudan oluşmuyorsa bu sınıflamadaki yiyecekler de sadece ait oldukları damak tadını temsil etmiyor. Örneğin, evet, bal ve pekmez tatlı grubunda, ama yağ da tatlı grubunda. Ayrıca tatlılar toprak ve sudan oluşur derken çamurdan bahsetmiyoruz tabi ki... Unutmayın farklı bir gezegendeyiz :-)

Tatlılar : Ağır, soğuk, nemli özellik taşırlar.

Sadece bizim bildiğimiz şekerli gıdalar değil, tahıllar (buğday, pirinç, arpa), meyvalar (üzüm, incir, muz), sütlü gıdalar (süt, tereyağ, krema), etler, bazı sebzeler ve bakliyat bu sınıfa girer.

Ekşiler : Hafif, sıcak, nemli özellik taşırlar.

Ve tahmin edeceğiniz gibi sadece limon gibi tam ekşi ürünleri değil, ekşitilerek yapılmış, yoğurt, sirke, şarap, turşu gibi gıdaları veya ekşi tad veren domates gibi meyveleri de içerir.

Tuzlular : Ağır, sıcak, nemli özellik taşırlar.

Her türlü tuz, deniz ürünleri (balık, yosun), tuzlu kuruyemişler, turşular, salamuralar bu kategoridedirler.

Keskinler : Hafif, sıcak, kuru özellik taşırlar.

Biberler, soğan, sarımsak, zencefil, zerdeçal, karanfil, hardal gibi gıda ve baharatlar bu gruba girerler.

Acılar: Hafif soğuk, kuru özellik taşırlar.

Bitter çikolata, çemen, kahve, roka gibi gıdalar bu sınıfa girerler.

Buruklar : Ağır, soğuk, kuru özellik taşırlar

Ham muz, nohut, nar, brokoli, bamya, enginar gibi gıdalar bu sınıfa girerler.

NOT: Bazı besinlerin sindirim öncesi tadı ile sindirim sonrası bedende yapacağı etki değişebilmektedir. Bu etkiye Ayurdeda'da Vipeka denmektedir. O yüzden bir hastalık tedavisi söz konusu ise ve bu nedenle beslenmenizde ciddi bir değişikliğe gidecekseniz bunu iyi ayurveda bilen birine danışmadan kendi başınıza yapmayınız.

Şu ana kadar doğuştan edindiğimiz beden tipimizi ve gıdaların Ayurvedaya göre nasıl sınıflandırıldığını öğrendik. Şimdi bu gıdaların beden tipi enerjimiz üzerinde yarattığı değişikliklere göz atalım.

4 - Grafik gayet iyi açıklıyor. Hangi lezzet gurunundan yerseniz, hangi enerjinin yükseleceğini, hangi enerjinin düşeceğini rahatlıkla görebilirsiniz.

Sağlıklıyken Prakruti testi ile keşfettiğiniz doğal yapınızı koruyacak şekilde beslenmelisiniz.

Ama sağlığınız bozulmuşsa işte o zaman gereğinden fazla yükselmiş olan enerji türünü düşürecek şekilde beslenmelisiniz. Ve oranlarınızı sağlıklı halinizin size has doğal dengesindeki oranlarına geri çekmelisiniz.

Hastalıklı doğmuşsanız, ideal sağlıklı yapınızı bilemiyorsanız, o zaman bu detaylar bu makalenin konusunu aşar.

Sağlığım bozuksa bende gereğinden fazla yüksek olan enerjiyi nasıl keşfederim?

Öncelikle ayurvedik konsültasyon alarak. Ama durum o kadar ciddi değilse o zaman güncel durumuzu tespit eden Vikruti denge testlerini çözerek.

Vikruti testi üç tanedir. Vata, Pita ve Kapa için ayrı ayrıdır ve üstelik beden ve zihin için iki ayrı bölümden oluşmaktadır.

Bu testi çözdüğünüzde, sizde gereğinden fazla yükselmiş olan enerjiyi saptayıp onu düşürmeye yönelik beslenmeye başlayabileceksiniz.

Kaynakça

Bu makaleyi yazarken Türkçeye çevrilmiş 3 tane ayurveda kitabından yararlandım:

  • 6 Lezzet Diyeti, Atom Damalı, 190 sayfa
  • Ayurveda, Dr. Vasant Lad, 162 sayfa
  • Ayur-Veda, Ulli Allmendinger, 230 sayfa

Üçünden de yararlandım, üçünü de öneriyorum ancak tek tek okumak isteyenler için önerim yukarıdaki sıra ile okumalarıdır, gerekçeleri ile açıklayayım:

Atom Damalı'nın kitabı, okuması son derece kolay, pratik bir kitap. 3 kitap arasında, "beden tipim ne, sorunum ne?" sorularına en hızlı cevap bulabileceğiniz kitap bu. Kitapta yer verilmiş olmasına rağmen benim karışık bulduğum konu hangi gıdanın hangi özelliği taşıdığına dair bilgiler. Bu konu ise tablolar halinde etraflıca Dr. Vasant Lad'ın kitabında yer alıyor. 3 kitap arasında en pratik sunum bu kitapta. Aslında daha iyisi de olabilirdi ve "kardeşim benim Pitam yüksekse düşürmek için ne yemem lazım?" sorusuna cevap veren tek bir tablo olabilirdi. İşte burada da Ulli Allmendinger'in kitabı öne çıkıyor. Çünkü kitapta bu türden reçeteler yer alıyor. Buna rağmen 3. sıraya koymamın sebebi kitabın Ayurvedanın neredeyse her alanına değinmeye çalışarak oldukça karmaşık hale gelmiş olması. Aynı şekilde Dr. Vasant Lad da bir doktor olması sebebiyle tanı koyma konularına etraflıca girerek hastalara değil terapistlere yönelik bir kitap yazmış. Ama Atom Damalı'nın kitabı biz sade vatandaşlar için. O yüzden benim tavsiyem onunla başlamanız ve konuya olan merakınız arttıkça diğerlerini de okumanız.

Mevsimler

Unutmadan bir dip not eklemek istiyorum: İster sağlıklı olun, ister belli başlı hastalıklarla mücadele ediyor olun. Mevsimlerin etkisini göz ardı edemezsiniz.

Yani kışın fiziksel aktiviteyi azaltmalı ve ısıtan yiyecekler yemeli, yazın da daha çok hareket etmeli ve serinleten gıdaları seçmelisiniz. Ama serinleten gıda demek fiziki olarak buz gibi olan (dondurma, buzlu su) değildir. Tersine bu kadar soğuk gıdalar sindirim ateşinizi (sindirim kalitenizi) düşürdüğü için hastalıkta ve sağlıkta mevsim ne olursa olsun önerilmemektedir.

Bu gibi konular ve detoks gibi özel durumlar da bahsettiğim kitaplarda yer almakta.

Eğer siz de binbir diyet deneyip aradığını bir türlü bulamayanlardansanız bir de ayurveda prensiplerine göre beslenmeyi deneyebilirsiniz.

 

SİTEDE ARA

Go to top