Nöroplastisite hayatınızda nasıl ortaya çıkar

Nöroplastisite beynin; kalıcı öğrenme çalışmaları ile örneğin bir enstrüman çalmayı öğrenmek veya dil öğrenmek gibi bilgilerle müthiş bir dayanıklılığa sahip olmasını sağlar. Aynı zamanda felçli bir kişinin, bir yaralının veya doğum anamolilerinin, otizmin, Dikkat Bozukluğu, Hiperaktivite, öğrenme güçlüğü ve diğer beyin hastalıklarının iyileşmesini sağlar.

Kişiyi depresyondan çıkarır, bağımlılıklarından kurtarır ve takıntıyı şifalandırır.

Nöroplastisite’nin, insan hayatının her alanında eğitimden tıbba, yaşam modelinden kültüre kadar geniş kapsamlı bir etki alanı vardır. Sınırları henüz bilinmiyor. Ancak beynimizi bu kadar dayanıklı yapan bu özellik aynı zamanda dışarıdan ve içeriden gelecek her şeye karşı özellikle bilinçsiz etkilere karşı çok kırılgan yapıyor.

Kanada doğumlu psikiyatrist ve yazar Norman Doidge buna “plastik paradoks” diyor.

Beyin hasarından kurtulan bir kişi de şöyle anlatıyor. “Nöroplastisite’nin gücünü daha ilk andan beri biliyordum. Özellikle intihara teşebbüsümün sonucunda yıllarca beyin hasarım üzerinde çalışıp kendimi iyileştirdim. Aynı zamanda yoğun şekilde Bilişsel davranış terapisi (Cognitive Behavioral Therapy), Meditasyon ve farkındalık çalışmaları da çok etkili oldu. Depresyonun ve anksiyetenin üstesinden geldim. Zihinsel yapımı tamamiyle değiştirdim ve sağlıklı yepyeni bir hayatım oldu.”

Ama aynı zamanda daha öncesinde de Nöroplastisite yüzünden depresif ve endişeli olmuştum, takıntılarım oluşmuştu.

 

Nöroplastisitenin 10 maddelik temeli

Bilim; nöroplastisite ile hayatınızda birçok yönden pozitif değişim yapabileceğinizi onayladı. Ama bu bazılarının söylediği kadar kolay değil. Dr. Sarah McKay’in (Nörolog) “Nöroplastisite beyninizi yeniden yapılandırabilir mi? başlıklı makalesinde şöyle diyor; “Nöroplastisite bir yetişkinde ancak nöroplastisiteyi tetikleyiciler ile özel şartlar bir araya geldiğinde “AÇIK” düğmesini aktive edebilir.

Yakın zamanda yapılan araştırmalar, doğru koşullar ile beynin değişim gücünün (nöroplastisitenin) zihni geliştirdiğini göstermiştir. Yaşlandıkça beyindeki bazı mekanizmaların çalışamaz duruma gelmesine rağmen tekrar bu mekanizmaların harekete geçirilebileceği açıklanmıştır. Bu mekanizmalar; odaklanma, azim, kararlılık, çok çalışma ve genel beyin sağlığının iyileştirilmesidir” diyor Dr. Michael Merzenich (Beyin plastisite araştırmalarında buluş yapan bir doktor)

Dr. Michael Merzenich Beynin yeniden yapılandırılması için gerekli 10 temel maddeyi şöyle sırlamış;

 

1.Değişim; genel olarak sorun hakkında beynin moduna göre sınırlanır.

Eğer uyanık, atik, dikkatli, enerjik ve motive iseniz, eyleme geçmeye hazırsanız beyin, değişim için gerekli nöro kimyasalları (Sinir Sistemi Kimyası) salgılar. Eğer ilgisiz, dikkatsiz, odağı dağılmış veya düşünmeden öylesine bir çaba harcıyorsanız nöroplastisiteniz “KAPALI” duruma gelir.

  1. Ne kadar çok çaba sarf ederseniz o kadar çok motive, atik, dikkatli ve enerjik olursunuz sonuç beyinde çok daha büyük bir değişim getirir.

Eğer yoğun bir şekilde görevlerinize (yapılan çalışmalar; meditasyon, davranış terapisi, farkındalık çalışmaları vs.) odaklanırsanız, çalıştığınız konularda usta olmaya gayret ederseniz beyindeki değişim o kadar güçlü ve büyük olur.

3.Beyinde değişen asıl şey zaman içerisinde birbirine güçlü bir şekilde bağlanan nöronlar ve onların bağlarıdır.

Bir şeyi ne kadar çok pratik ederseniz (Ne kadar çok o konuda çalışırsanız) nöronlar arasındaki bağlantılar çok güçlü olur ve deneyimin; duyusal algı, hareket, devinim ve kavramsal dizilim gibi bütün elementlerini içine dahil eder. Şöyle düşünün; sanki yeni bir oluşumun davranışlarını denetleyecek güvenilir bir “Master Denetleyici” yaratılır.

  1. Bağlantılarda öğrenme yoluyla yaratılan değişimler hücreler arası bağlantıyı güçlendirir ki bu da güvenilirliği artırmak için çok önemlidir.

Dr.Merzenich bunu şöyle açıklıyor; bir futbol stadyumu dolusu insanın gelişi güzel el çırpmasına karşılık hepsinin düzenli bir şekilde el çırpması arasındaki farkı hayal edin. Ekibi (Sinir hücrelerini) birlikte hareket etmeleri konusunda ne kadar iyi koordine ederseniz o kadar güçlü ve güvenilir bir davranış biçimi ortaya çıkar.

  1. Beyin, Peşpeşe zamanlarda meydana gelen Başarılı sonuçları temsil eden nöron takımları ile bağını güçlendirir.

Dr. Merzenich bu durumu şöyle açıklıyor; “Bu beynin bir sonraki adımda ne olacağını tahmin edebilmesine izin verdiği gibi “çağrışımsal akışın” devamlılığını sağlar. Bu yetenek olmazsa, bilinciniz sadece “bir seri birbirinden farklı küçük su birikintileri” seviyesine düşer.”

6.İlk değişimler geçicidir.

Beyniniz ilk önce değişimi kaydeder sonra bunun geçici mi kalıcı mı olduğuna karar verir. Kalıcı olmasının tek yolu, beyniniz deneyimi değerlendirir, bunun şahane veya ilginç/özgün olduğuna veya bu deneyimin dışa vuran davranışının iyi mi kötü mü olacağına göre karar verir.

7.Beyin, içsel zihinsel değişimin provası ile değişir, sürecin her bir anına katılır, ulaşılan değişimi dış dünya ile etkileşerek kontrol eder.

Dr.Merzenich’e göre; “Beyninizde pozitif plastik değişimler gerçekleştirmek için bir santim bile hareket etmenize gerek yok. İçinizdeki anıların temsilcileri hafızadan anıları çağırırlar ve öğrenme temelli beyin plastisitesi harekete geçer.

8.Hafıza öğrenmeye hem rehberlik hem de kontrol eder.

Yeni bir şey öğrenirken beyniniz bu konuda not alır ve iyi şeyleri hatırlama konusunda girişimde bulunur. Bu arada iyi olmayan deneyimleri dışlar. Daha sonra o konuda en son iyi olan sonucu hatırlar ve ilerlemeyi sağlar.

9.Öğrenmenin olduğu her an beynin kendini stabilize etme şansıdır – ve engelleyici gücü düşürür- örneğin gürültü veya benzerlerini

Beyniniz yeni bir şeyi öğrenirken oluşturduğu bağı güçlendirirken aynı zamanda o anda kullanılmayan nöronların bağını da zayıflatır. Beyin değişimleri gerçekleşir; beyin ilgisiz veya engelleyici aktiviteleri silmeye başlar.

10.Beyin Plastisitesi iki yönlüdür; pozitif değişimleri yaratmak kadar, negatif değişimleri yaratmak da mümkündür.

Beynimiz “Kullan ya da at” modelindedir. Beynimizdeki yetenekleri geliştirmek kadar, harap etmek de mümkündür. Dr.Merzenich diyor ki; “Yaşlı insanlar beyin plastisitesini yanlış yönde kullanmak konusunda ustadırlar.

Devam edecek

Nöroplastisite 1 için tıklayınız.

 

SİTEDE ARA

Go to top